Kraje wysokiego ryzyka AML: lista UE, FATF i wzmożone środki

Powiązanie klienta z krajem wysokiego ryzyka to jeden z najważniejszych czynników w ocenie ryzyka AML. Jeśli klient, jego beneficjent rzeczywisty albo transakcja mają związek z takim państwem, ustawa z 1 marca 2018 r. wymaga wzmożonych środków bezpieczeństwa finansowego (art. 43–44).

Skąd wiadomo, które kraje są „wysokiego ryzyka”?

1. Lista Komisji Europejskiej. Komisja wskazuje w rozporządzeniu delegowanym (UE) 2016/1675 — regularnie aktualizowanym — państwa trzecie wysokiego ryzyka, które mają strategiczne braki w systemach AML. To lista wiążąca dla instytucji obowiązanych w całej UE.

2. Listy FATF. Grupa Specjalna ds. Przeciwdziałania Praniu Pieniędzy (FATF) publikuje kilka razy w roku dwie listy:

• „czarną” — jurysdykcje objęte wezwaniem do działania (call for action), wobec których stosuje się wzmożone środki lub środki zaradcze,
• „szarą” — jurysdykcje objęte wzmożonym monitorowaniem.

Lista UE w dużej mierze odzwierciedla listy FATF, ale nie zawsze w tym samym czasie.

3. Inne źródła. Ocena ryzyka może uwzględniać też kraje objęte sankcjami, o wysokim poziomie korupcji czy wspierające terroryzm — ustawa wymienia takie czynniki wśród przesłanek wyższego ryzyka (art. 43 ust. 2).

Listy się zmieniają. Sprawdzaj je bezpośrednio w źródłach: na stronie FATF (fatf-gafi.org) i w aktualnej wersji rozporządzenia delegowanego UE. Kraj, który dziś jest na szarej liście, za rok może z niej zniknąć — i odwrotnie.

Wzmożone środki wobec państw trzecich wysokiego ryzyka (art. 44)

Gdy klient lub transakcja są powiązane z państwem trzecim wysokiego ryzyka, instytucja obowiązana stosuje co najmniej:

• uzyskanie dodatkowych informacji o kliencie, beneficjencie rzeczywistym i zamierzonym charakterze relacji,
• ustalenie źródła majątku i źródła środków,
• uzyskanie informacji o powodach transakcji,
• akceptację kadry kierowniczej wyższego szczebla na nawiązanie lub kontynuowanie relacji,
• częstsze i wzmożone monitorowanie stosunków gospodarczych.

Ustawa przewiduje też dodatkowe środki ograniczające ryzyko (art. 44a), np. wzmożone raportowanie czy ograniczenie relacji.

Czynniki geograficzne w ocenie ryzyka klienta

Kraj ma znaczenie w kilku miejscach:

• siedziba lub miejsce zamieszkania klienta,
• obywatelstwo klienta i beneficjenta rzeczywistego,
• kraj rejestracji spółek w strukturze własności,
• kraje kontrahentów i kierunki przepływów pieniężnych,
• obywatelstwo uzyskane w zamian za inwestycje („złote paszporty”) — ustawa wymienia je wśród czynników wyższego ryzyka.

Jak przełożyć to na punkty w ocenie ryzyka, pokazujemy w poradniku Ocena ryzyka AML — wzór.

Kraj wysokiego ryzyka to nie sankcje

To dwie różne rzeczy:

	Kraj wysokiego ryzyka	Sankcje
Co oznacza	słabe systemy AML w danym państwie	zakaz udostępniania środków konkretnym osobom i podmiotom
Skutek	wzmożone środki — współpraca możliwa	zamrożenie środków — współpraca z osobą z listy niedozwolona
Gdzie sprawdzić	lista UE, listy FATF	listy sankcyjne MSWiA, UE, ONZ

Klient z kraju wysokiego ryzyka nie musi być objęty sankcjami — ale zawsze warto to sprawdzić.

Jak to udokumentować

W aktach klienta zapisz: z jakim krajem jest powiązany, czy kraj figuruje na liście UE lub FATF (z datą sprawdzenia), jakie wzmożone środki zastosowano i kto z kierownictwa zaakceptował relację. Wynik sprawdzenia list sankcyjnych i statusu PEP uzyskasz w WeryfikacjaKlienta.pl w 30 sekund — raport PDF zawiera także kraje przypisane do każdego trafienia.

Źródła: ustawa z 1 marca 2018 r. (ISAP), FATF — High-risk jurisdictions.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.