Ocena ryzyka AML: wzór i przykłady

Ocena ryzyka AML to fundament całego systemu przeciwdziałania praniu pieniędzy w firmie. To od niej zależy, jak dokładnie weryfikujesz klientów, jak często sprawdzasz ich ponownie i kiedy stosujesz wzmożone środki. Ustawa AML wymaga oceny na dwóch poziomach — całej instytucji i każdego klienta.

Uwaga: przykłady poniżej to punkt wyjścia. Ocenę ryzyka trzeba dopasować do własnej działalności i skonsultować ze specjalistą AML.

Dwa poziomy oceny ryzyka

	Ocena ryzyka instytucji	Ocena ryzyka klienta
Przepis	art. 27	art. 33
Czego dotyczy	całej działalności: usług, klientów, kanałów, geografii	konkretnych stosunków gospodarczych lub transakcji
Jak często	w razie potrzeby, nie rzadziej niż co 2 lata	przy nawiązaniu współpracy i przy zmianie okoliczności
Forma	udokumentowana, w postaci papierowej lub elektronicznej	w aktach klienta

Przy ocenie ryzyka instytucji uwzględnia się m.in. krajową ocenę ryzyka przygotowaną przez GIIF oraz ponadnarodową ocenę Komisji Europejskiej.

Czynniki ryzyka

Ustawa w załącznikach podaje przykładowe czynniki niższego i wyższego ryzyka. W praktyce grupuje się je w cztery obszary:

1. Klient — forma prawna, przejrzystość struktury własności, branża (np. gotówkowa), status PEP, obecność na listach sankcyjnych, negatywne informacje w mediach.
2. Geografia — siedziba, obywatelstwo lub działalność w krajach wysokiego ryzyka (np. z list FATF) albo objętych sankcjami.
3. Produkt lub usługa — usługi ułatwiające anonimowość, duże transakcje gotówkowe, nietypowo skomplikowane rozliczenia.
4. Kanał — współpraca wyłącznie zdalna, bez spotkania i weryfikacji dokumentów, klient polecony przez nieznanego pośrednika.

Wzór: macierz punktowa ryzyka klienta

Prosty sposób na powtarzalną ocenę: każdy czynnik ocenia się w skali 1–3, a suma wyznacza kategorię ryzyka.

Czynnik	1 pkt (niskie)	2 pkt (średnie)	3 pkt (wysokie)
Forma prawna i struktura	osoba fizyczna, JDG	spółka krajowa, prosta struktura	wielopoziomowa struktura, spółki zagraniczne
Beneficjent rzeczywisty	jasny, zgodny z CRBR	ustalony z trudnością	nieustalony lub rozbieżność z CRBR
Branża	niska gotówkowość	umiarkowana	gotówkowa, kryptowaluty, obrót nieruchomościami
Geografia	Polska / UE	kraje trzecie o niskim ryzyku	kraje wysokiego ryzyka lub objęte sankcjami
PEP / media	brak	negatywne informacje niepotwierdzone	PEP lub potwierdzone negatywne informacje
Kanał	spotkanie osobiste	zdalnie z weryfikacją dokumentów	zdalnie bez weryfikacji, nieznany pośrednik

Kategorie: 6–8 pkt — ryzyko niskie, 9–12 pkt — standardowe, 13–18 pkt — podwyższone.

Zasady nadrzędne: trafienie na liście sankcyjnej oznacza wstrzymanie współpracy niezależnie od punktów. Status PEP zawsze oznacza wzmożone środki (art. 46), nawet przy niskiej sumie.

Przykłady klientów biura rachunkowego

Przykład 1 — jednoosobowa działalność, fryzjer z Krakowa. Osoba fizyczna (1), beneficjent jasny (1), umiarkowana gotówkowość (2), Polska (1), brak PEP i trafień (1), spotkanie osobiste (1). Razem 7 pkt — ryzyko niskie. Ponowna weryfikacja co 24 miesiące.

Przykład 2 — spółka z o.o. z branży IT, jeden wspólnik. Spółka krajowa (2), beneficjent zgodny z CRBR (1), niska gotówkowość (1), Polska (1), brak PEP (1), współpraca zdalna z weryfikacją (2). Razem 8 pkt — ryzyko niskie.

Przykład 3 — spółka z o.o. ze 100% udziałowcem z Cypru, handel samochodami. Struktura zagraniczna (3), beneficjent ustalony z trudnością (2), branża gotówkowa (3), powiązania zagraniczne (2), negatywne informacje w mediach (2), kontakt zdalny przez pośrednika (3). Razem 15 pkt — ryzyko podwyższone. Wzmożone środki: zgoda właściciela biura, ustalenie źródła środków, weryfikacja co 6 miesięcy.

Jak udokumentować ocenę

Dla każdego klienta przechowuj w aktach: wypełnioną kartę oceny (jak tabela wyżej), dowody — wydruk z CRBR, raport ze sprawdzenia list sankcyjnych i PEP — oraz datę następnego przeglądu. Kategorie ryzyka i częstotliwość przeglądów zapisz w procedurze AML.

Dane do czynników „PEP / media” i „sankcje” uzyskasz w 30 sekund: WeryfikacjaKlienta.pl sprawdza klienta na listach MSWiA, UE i ONZ, w bazie PEP i opcjonalnie w mediach, a wynik zapisuje jako raport PDF z kodem QR.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Wzór wymaga dostosowania i weryfikacji przez specjalistę AML.