GIIF: czym się zajmuje i jak wygląda kontrola AML

Generalny Inspektor Informacji Finansowej (GIIF) to centralny organ polskiego systemu przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Analizuje informacje o podejrzanych transakcjach, kontroluje instytucje obowiązane i nakłada na nie kary. Jeśli prowadzisz biuro rachunkowe albo inną działalność objętą ustawą AML, to właśnie GIIF może zapukać do Twoich drzwi.

Kim jest GIIF

GIIF jest organem administracji rządowej działającym przy ministrze właściwym do spraw finansów publicznych. Powołuje go Prezes Rady Ministrów na wniosek ministra finansów. GIIF wspiera Departament Informacji Finansowej Ministerstwa Finansów — razem tworzą polską jednostkę analityki finansowej (FIU) w rozumieniu prawa UE.

Oficjalna strona: gov.pl/web/finanse/generalny-inspektor-informacji-finansowej.

Czym zajmuje się GIIF

• Analiza zawiadomień — przyjmuje od instytucji obowiązanych zawiadomienia o podejrzeniu prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu i informacje o transakcjach ponadprogowych.
• Wstrzymanie transakcji i blokada rachunku — może zażądać wstrzymania podejrzanej transakcji lub blokady rachunku, a sprawę przekazać prokuraturze.
• Krajowa ocena ryzyka — przygotowuje ocenę zagrożeń, z której instytucje korzystają przy własnej ocenie ryzyka.
• Szczególne środki ograniczające — prowadzi listy osób i podmiotów, wobec których stosuje się zamrożenie wartości majątkowych (art. 118 ustawy AML).
• Komunikaty i wyjaśnienia — publikuje komunikaty, np. Komunikat nr 42 o ustalaniu statusu PEP.
• Kontrola i kary — sprawdza, czy instytucje obowiązane przestrzegają ustawy, i nakłada kary administracyjne.

Zawiadomienia do GIIF

Instytucja obowiązana, która ma uzasadnione podejrzenie prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu, zawiadamia GIIF:

• niezwłocznie, nie później niż w ciągu 2 dni roboczych od potwierdzenia podejrzenia (art. 74),
• przed przeprowadzeniem transakcji, jeśli podejrzenie dotyczy konkretnej transakcji (art. 86). Transakcję wstrzymuje się wtedy do czasu reakcji GIIF.

Zawiadomienia przekazuje się elektronicznie przez system teleinformatyczny GIIF. Klienta nie wolno o tym informować.

Jak przebiega kontrola AML

Kontrolę przeprowadzają upoważnieni pracownicy GIIF (a w zależności od rodzaju instytucji także inne organy, np. KNF, NBP czy Krajowa Administracja Skarbowa). Kontrolerzy zwykle:

1. proszą o wewnętrzną procedurę AML i ocenę ryzyka instytucji — sprawdzają, czy są aktualne, zatwierdzone i dopasowane do działalności,
2. wybierają próbę klientów i analizują ich akta: identyfikację, beneficjenta rzeczywistego, sprawdzenie list sankcyjnych i PEP, ocenę ryzyka klienta,
3. sprawdzają dokumentację szkoleń i procedurę zgłaszania naruszeń,
4. weryfikują, czy instytucja wykonuje obowiązki wobec GIIF — zawiadomienia i informacje,
5. sporządzają protokół kontroli z ustaleniami, a w razie nieprawidłowości — zalecenia.

Zasada jest prosta: czego nie udokumentujesz, tego nie zrobiłeś. Weryfikacja przeprowadzona „w głowie” albo bez śladu w aktach będzie oceniona jako niewykonana.

Jakie kary może nałożyć GIIF

Za naruszenia z art. 147 ustawy GIIF nakłada w drodze decyzji m.in. (art. 150–151):

• publikację informacji o instytucji i naruszeniu w Biuletynie Informacji Publicznej,
• nakaz zaprzestania określonych czynności,
• karę pieniężną do dwukrotności osiągniętej korzyści albo — gdy nie da się jej ustalić — do równowartości 1 000 000 euro.

Przy ustalaniu kary bierze się pod uwagę m.in. wagę i czas trwania naruszenia, zakres odpowiedzialności instytucji i jej możliwości finansowe.

Lista kontrolna przed kontrolą

• Aktualna ocena ryzyka instytucji (nie starsza niż 2 lata) — wzór
• Wewnętrzna procedura AML zatwierdzona przez kadrę kierowniczą — wzór struktury
• W aktach każdego klienta: identyfikacja, beneficjent rzeczywisty (z wydrukiem z CRBR), wynik sprawdzenia list sankcyjnych i PEP, ocena ryzyka
• Dokumentacja przechowywana przez 5 lat
• Ewidencja szkoleń pracowników
• Procedura anonimowego zgłaszania naruszeń
• Rejestr zawiadomień do GIIF (jeśli były)

Punkt trzeci uzupełnisz najszybciej: WeryfikacjaKlienta.pl sprawdza klienta na listach sankcyjnych MSWiA, UE i ONZ oraz w bazie PEP w 30 sekund i wystawia raport PDF z kodem QR. Kontroler zeskanuje kod i potwierdzi, że raport jest autentyczny.

Źródła: GIIF — Ministerstwo Finansów, ustawa z 1 marca 2018 r. (ISAP).

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.