Wstrzymanie transakcji i blokada rachunku przez GIIF: 24 godziny, 96 godzin, 6 miesięcy

W 2025 r. GIIF zablokował 1 170 rachunków na łączną kwotę 266,58 mln zł i wstrzymał 124 transakcje na 12,09 mln zł. Za tymi liczbami stoi procedura z art. 86 i 87 ustawy AML: najpierw terminy liczone w godzinach, potem decyzja prokuratora. Warto ją znać, zanim trzeba będzie z niej skorzystać.

Krok 1: zawiadomienie przed transakcją (art. 86)

Gdy instytucja obowiązana ma uzasadnione podejrzenie, że konkretna transakcja albo konkretne wartości majątkowe mogą mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu, niezwłocznie zawiadamia GIIF drogą elektroniczną. Podaje posiadane informacje i przewidywany termin transakcji.

GIIF niezwłocznie potwierdza przyjęcie zawiadomienia urzędowym poświadczeniem odbioru z datą i godziną. Od tego momentu liczą się terminy.

To inny tryb niż zawiadomienie z art. 74, które dotyczy okoliczności wskazujących na podejrzenie i ma termin 2 dni roboczych. Oba tryby porównujemy w artykule Zawiadomienie do GIIF.

Krok 2: 24 godziny wstrzymania

Do czasu reakcji GIIF, nie dłużej niż 24 godziny od potwierdzenia przyjęcia zawiadomienia, instytucja nie przeprowadza tej transakcji ani innych transakcji obciążających rachunek, na którym są te środki (art. 86 ust. 4).

GIIF może w tym czasie:

• zwolnić instytucję z obowiązku wstrzymania, gdy informacje nie dają podstaw do zawiadomienia prokuratora, albo gdy blokada mogłaby utrudnić pracę organów ścigania,
• zażądać wstrzymania transakcji lub blokady rachunku.

Krok 3: do 96 godzin na żądanie GIIF

Jeżeli GIIF uzna, że transakcja może mieć związek z praniem pieniędzy lub finansowaniem terroryzmu, żąda wstrzymania transakcji albo blokady rachunku na nie dłużej niż 96 godzin, licząc od daty i godziny z potwierdzenia przyjęcia zawiadomienia (art. 86 ust. 5). W żądaniu wskazuje, jakie wartości majątkowe obejmuje. Instytucja wykonuje je niezwłocznie.

Zaraz potem GIIF zawiadamia właściwego prokuratora o podejrzeniu przestępstwa. Informację o żądaniu dostaje też Szef ABW (art. 88).

Krok 4: prokurator, do 6 miesięcy i więcej

Po otrzymaniu zawiadomienia prokurator może postanowieniem wstrzymać transakcję lub zablokować rachunek na czas oznaczony, nie dłuższy niż 6 miesięcy. Może też przedłużyć ten okres o kolejne 6 miesięcy. W postanowieniu określa zakres, sposób i termin blokady. Na postanowienie przysługuje zażalenie do sądu (art. 86 ust. 9–11a).

Blokada z inicjatywy GIIF (art. 87)

GIIF nie musi czekać na zawiadomienie. Jeżeli sam uzna, że transakcja lub wartości majątkowe mogą mieć związek z praniem pieniędzy, przesyła instytucji żądanie wstrzymania transakcji lub blokady rachunku. Instytucja wykonuje je na nie dłużej niż 96 godzin od otrzymania żądania. Dalej procedura toczy się jak wyżej, przez prokuratora.

W 2025 r. na podstawie art. 87 dokonano 553 blokad i 57 wstrzymań. Na podstawie zawiadomień z art. 86 było to 617 blokad i 67 wstrzymań.

Gdy podejrzenie dotyczy innego przestępstwa (art. 89)

Jeżeli instytucja podejrzewa, że środki pochodzą z innego przestępstwa niż pranie pieniędzy albo z przestępstwa skarbowego, zawiadamia nie GIIF, lecz bezpośrednio prokuratora. Wyjątek dotyczy banków krajowych, oddziałów banków zagranicznych i instytucji kredytowych oraz SKOK-ów. Instytucja nie przeprowadza wtedy transakcji przez maksymalnie 96 godzin od przekazania zawiadomienia. W tym czasie prokurator wszczyna postępowanie albo odmawia jego wszczęcia. Blokada może trwać do 6 miesięcy z możliwością przedłużenia o kolejne 6.

Gdy nie zdążyłeś przed transakcją (art. 90)

Bywa, że zawiadomienie przed transakcją było niemożliwe. Wtedy instytucja zawiadamia GIIF niezwłocznie po jej przeprowadzeniu, wyjaśnia, dlaczego nie zrobiła tego wcześniej, i przekazuje informacje potwierdzające podejrzenie.

Nie mów klientowi

Fakt przekazania zawiadomienia i informacje o prowadzonej analizie są objęte tajemnicą (art. 54). Klient nie może się od Ciebie dowiedzieć, że jego transakcja trafiła do GIIF. Przygotuj więc neutralną odpowiedź na pytanie, dlaczego przelew „wisi”.

Co to oznacza dla mniejszych instytucji

Blokady rachunków wykonują przede wszystkim banki i instytucje płatnicze, bo to one prowadzą rachunki. Obowiązek z art. 86 dotyczy jednak każdej instytucji obowiązanej. Pośrednik w obrocie nieruchomościami czy biuro rachunkowe, które powezmą uzasadnione podejrzenie co do konkretnej transakcji, zawiadamiają GIIF tak samo, co do zasady przed jej przeprowadzeniem. Gdy to niemożliwe, stosuje się art. 90.

W praktyce przydaje się:

1. jasna ścieżka w procedurze AML: kto ocenia podejrzenie, kto wysyła zawiadomienie i kto ma dostęp do systemu GIIF,
2. wysłany wcześniej formularz identyfikujący instytucję, opisany w artykule o transakcjach ponadprogowych,
3. udokumentowana weryfikacja klienta, bo zawiadomienie musi zawierać jego dane identyfikacyjne.

Ostatni punkt załatwisz szybko: sprawdzenie klienta na listach sankcyjnych i w bazie PEP z raportem PDF zrobisz w WeryfikacjaKlienta.pl w 30 sekund. Więcej liczb z 2025 r. znajdziesz w podsumowaniu sprawozdania GIIF.

Źródła: ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 644 (ISAP), sprawozdanie GIIF za 2025 r. (gov.pl).

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.