Transakcje ponadprogowe: kiedy i jak przekazać informację do GIIF

Obok zawiadomień o podejrzanych transakcjach ustawa AML przewiduje drugi strumień danych do GIIF: informacje o transakcjach ponadprogowych (art. 72). Nie wymagają żadnego podejrzenia. Liczy się wyłącznie kwota i rodzaj transakcji. Z tego powodu łatwo o nich zapomnieć, a NBP wymienia ich nieprzekazanie wśród typowych uchybień w kantorach.

Jakie transakcje trzeba zgłaszać

Instytucje obowiązane przekazują GIIF informacje o:

1. przyjętej wpłacie lub dokonanej wypłacie środków pieniężnych o równowartości przekraczającej 15 000 euro,
2. wykonanym transferze środków powyżej 15 000 euro, także o transferze z zagranicy na rzecz odbiorcy, którego dostawcą usług płatniczych jest instytucja obowiązana,
3. kupnie lub sprzedaży wartości dewizowych powyżej 15 000 euro albo pośredniczeniu w takiej transakcji,
4. w przypadku notariuszy: czynnościach w formie aktu notarialnego wymienionych w ustawie, których wartość przekracza 15 000 euro.

Z obowiązku dotyczącego transferów ustawa wyłącza m.in. przelewy między rachunkiem płatniczym a lokatą tego samego klienta w tej samej instytucji, krajowe transfery z innej instytucji obowiązanej oraz transakcje na rzecz jednostek sektora finansów publicznych.

Kogo obowiązek z pkt 1 i 2 nie dotyczy

Przepis o wpłatach, wypłatach i transferach nie obejmuje m.in.:

• kantorów i innych podmiotów świadczących usługę wymiany walut (te raportują jednak kupno i sprzedaż walut z pkt 3),
• notariuszy (raportują akty notarialne z pkt 4),
• adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych i biegłych rewidentów,
• pośredników w obrocie nieruchomościami.

Biura rachunkowe nie są na tej liście. Obowiązek dotyczy jednak transakcji, które instytucja sama przeprowadza: przyjmuje wpłatę, wypłaca środki albo wykonuje transfer. Biuro, które nie przyjmuje ani nie wypłaca kwot powyżej 15 000 euro i nie wykonuje transferów, nie ma czego zgłaszać. W razie wątpliwości warto sprawdzić komunikaty GIIF na gov.pl.

Termin: 7 dni

Informację przekazuje się w terminie 7 dni od dnia (art. 72 ust. 5):

• przyjęcia wpłaty lub dokonania wypłaty,
• wykonania transferu,
• udostępnienia środków odbiorcy przy transferze z zagranicy,
• przeprowadzenia transakcji walutowej albo pośredniczenia w niej,
• sporządzenia aktu notarialnego.

Jakie dane zawiera informacja

Zgodnie z art. 72 ust. 6 informacja zawiera m.in.:

• niepowtarzalny identyfikator transakcji w ewidencji instytucji,
• datę (albo datę i godzinę) transakcji,
• dane identyfikacyjne klienta i posiadane dane pozostałych stron,
• kwotę i walutę,
• rodzaj, tytuł i sposób zlecenia transakcji,
• numery rachunków w formacie IBAN,
• u notariuszy także przedmiot transakcji, a przy nieruchomości jej adres lub położenie.

Formularz identyfikujący (art. 77)

Zanim instytucja po raz pierwszy przekaże GIIF jakąkolwiek informację lub zawiadomienie, musi wysłać formularz identyfikujący instytucję obowiązaną. Dotyczy to informacji o transakcjach ponadprogowych, zawiadomień z art. 74, 86 i 90 oraz odpowiedzi na żądania GIIF.

Formularz zawiera m.in. nazwę i formę organizacyjną, NIP, rodzaj działalności, adres oraz dane kontaktowe pracownika odpowiedzialnego za zgodność z przepisami (art. 8). Gdy te dane się zmienią, trzeba je niezwłocznie zaktualizować. NBP wśród uchybień w kantorach wymienia właśnie nieprzekazanie formularza albo przekazanie nieaktualnego.

Dobra praktyka: wyślij formularz od razu, a nie w dniu, w którym pojawi się pierwsza podejrzana transakcja. Zawiadomienie z art. 74 trzeba przekazać najpóźniej w 2 dni robocze, a z art. 86 przed przeprowadzeniem transakcji. Wtedy nie ma czasu na formalności.

Projekt nowelizacji ustawy AML (druk sejmowy nr 3163) uchyla art. 77–79. Formularz identyfikujący zastąpi wniosek o dostęp do nowego systemu GIIF, zob. SIGIIF 2.0: rejestracja i terminy.

Jak przekazać informację

Według sprawozdania GIIF za 2025 r. wszystkie dane o transakcjach ponadprogowych trafiają już do GIIF elektronicznie, w ustrukturyzowanych plikach XML:

• duże instytucje wysyłają pliki z wieloma transakcjami przez usługę sieciową systemu teleinformatycznego GIIF,
• mniejsze instytucje po rejestracji i zalogowaniu w systemie korzystają z formularza online.

Informacje można też przekazywać przez pośrednika, np. izbę gospodarczą, bank zrzeszający albo inny podmiot na podstawie umowy (art. 73). Odpowiedzialność za przekazanie zostaje jednak po stronie instytucji obowiązanej.

Co grozi za uchybienia

Nieprzekazanie informacji o transakcjach ponadprogowych to naruszenie ustawy zagrożone karą administracyjną (art. 147 pkt 12). Ich katalog i wysokość opisujemy w artykule Kary AML. W kontrolach GIIF w 2025 r. naruszenia obowiązków z art. 72 i 76 pojawiły się 5 razy, więcej w podsumowaniu sprawozdania GIIF za 2025 r..

Próg 15 000 euro ma w ustawie też drugie znaczenie: od tej kwoty instytucja stosuje środki bezpieczeństwa finansowego przy transakcjach okazjonalnych. Więcej w artykułach Środki bezpieczeństwa finansowego i Limit płatności gotówkowych.

Weryfikację klienta na listach sankcyjnych i w bazie PEP przed transakcją zrobisz w WeryfikacjaKlienta.pl w 30 sekund.

Źródła: ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu, tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 644 (ISAP), sprawozdanie GIIF za 2025 r. (gov.pl).

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.