Środki bezpieczeństwa finansowego: co obejmują i kiedy je stosować

Środki bezpieczeństwa finansowego to polska nazwa tego, co w języku AML nazywa się customer due diligence (CDD) albo potocznie KYC. To zestaw czynności, które każda instytucja obowiązana musi wykonać wobec klienta, zanim nawiąże z nim współpracę — i powtarzać przez cały czas jej trwania. Podstawę prawną stanowią art. 33–46 ustawy z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu.

Cztery środki z art. 34 ust. 1

Środek	Co w praktyce oznacza
1. Identyfikacja klienta i weryfikacja tożsamości	ustalenie danych klienta (art. 36) i potwierdzenie ich na podstawie dokumentu, odpisu z rejestru lub innego wiarygodnego źródła (art. 37)
2. Identyfikacja beneficjenta rzeczywistego	ustalenie osoby fizycznej kontrolującej klienta i zrozumienie struktury własności — zob. Beneficjent rzeczywisty i CRBR
3. Ocena stosunków gospodarczych	uzyskanie informacji o celu i zamierzonym charakterze współpracy
4. Bieżące monitorowanie	analiza transakcji, w uzasadnionych przypadkach badanie źródła środków, aktualizowanie dokumentów — zob. Bieżące monitorowanie klienta

Do tych czterech elementów praktyka dokłada jeszcze sprawdzenie list sankcyjnych i ustalenie statusu PEP. Formalnie wynikają one z innych przepisów (art. 117–118 i art. 46), ale bez nich weryfikacja klienta jest niepełna. Oba sprawdzenia wykonasz w WeryfikacjaKlienta.pl w 30 sekund.

Kiedy trzeba je stosować (art. 35)

Środki bezpieczeństwa finansowego stosuje się w szczególności:

• przy nawiązywaniu stosunków gospodarczych — np. podpisaniu umowy o prowadzenie księgowości,
• przy transakcji okazjonalnej o równowartości 15 000 euro lub więcej (także rozbitej na kilka powiązanych operacji),
• przy transferze środków powyżej 1000 euro oraz — dla niektórych podmiotów — przy transakcjach gotówkowych od 10 000 euro,
• gdy zachodzi podejrzenie prania pieniędzy lub finansowania terroryzmu,
• gdy instytucja ma wątpliwości co do prawdziwości wcześniej uzyskanych danych.

Wobec dotychczasowych klientów środki stosuje się ponownie, gdy zmieniają się okoliczności — np. dane klienta albo jego beneficjent rzeczywisty (art. 35 ust. 2).

Podejście oparte na ryzyku (art. 33)

Ustawa nie każe robić wszystkiego tak samo wobec każdego klienta. Instytucja ocenia ryzyko związane z danym klientem i dobiera zakres środków do tej oceny:

• uproszczone środki (art. 42) — przy niższym ryzyku, np. wobec spółek notowanych na rynku regulowanym czy jednostek sektora publicznego. Nie wolno ich stosować, gdy zachodzi podejrzenie prania pieniędzy albo wątpliwości co do danych,
• standardowe środki — w typowych przypadkach,
• wzmożone środki (art. 43–46) — przy wyższym ryzyku: wobec PEP, klientów powiązanych z krajami wysokiego ryzyka, przy nietypowo złożonych strukturach, biznesie gotówkowym czy relacjach wyłącznie zdalnych.

Jak przypisać klientowi poziom ryzyka, pokazujemy w poradniku Ocena ryzyka AML — wzór.

Co, jeśli nie da się zastosować środków? (art. 41)

Jeśli klient odmawia podania danych, nie da się ustalić beneficjenta rzeczywistego albo dokumenty budzą wątpliwości, instytucja obowiązana:

• nie nawiązuje stosunków gospodarczych,
• nie przeprowadza transakcji okazjonalnej,
• rozwiązuje istniejące stosunki gospodarcze.

Dodatkowo musi ocenić, czy sama niemożność zastosowania środków nie jest podstawą do zawiadomienia GIIF (art. 41 ust. 2) — zob. Zawiadomienie GIIF o transakcji podejrzanej.

Jak udokumentować środki bezpieczeństwa finansowego

Wszystko, co ustalisz, przechowujesz przez 5 lat (art. 49) — szczegóły w artykule Przechowywanie dokumentacji AML. W aktach klienta powinny się znaleźć co najmniej:

• kopia lub dane dokumentu tożsamości i odpis z rejestru,
• ustalenia dotyczące beneficjenta rzeczywistego z wydrukiem z CRBR,
• wynik sprawdzenia list sankcyjnych i statusu PEP,
• karta oceny ryzyka i informacja o celu współpracy,
• notatki z bieżącego monitorowania.

Najczęstsze błędy

1. Środki stosowane tylko raz, przy podpisaniu umowy — bez późniejszego monitorowania.
2. Beneficjent „z CRBR” bez weryfikacji — rejestr to tylko punkt wyjścia.
3. Brak dowodu sprawdzenia list sankcyjnych — „sprawdziłem, ale nie zapisałem” podczas kontroli oznacza, że sprawdzenia nie było.
4. Ten sam zakres wobec wszystkich klientów — bez oceny ryzyka.

Punkt trzeci najłatwiej naprawić: każda weryfikacja w WeryfikacjaKlienta.pl kończy się raportem PDF z datą, wynikiem i kodem QR, który dołączasz do akt klienta. Pierwsza weryfikacja jest bezpłatna.

Źródła: ustawa z 1 marca 2018 r. (ISAP), GIIF — Ministerstwo Finansów.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.