Lista PEP to w praktyce baza osób zajmujących eksponowane stanowiska polityczne (Politically Exposed Persons) oraz członków ich rodzin i bliskich współpracowników. Ustawa AML wymaga, by instytucja obowiązana ustaliła, czy jej klient lub jego beneficjent rzeczywisty do nich należy — a jeśli tak, stosowała wobec niego wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego.
Kim jest PEP
Definicja znajduje się w art. 2 ust. 2 pkt 11 ustawy z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu. To osoba, która zajmuje lub zajmowała znaczące stanowisko publiczne albo pełni lub pełniła znaczącą funkcję publiczną — bez stanowisk średniego i niższego szczebla. Należą tu m.in.:
- szefowie państw i rządów, ministrowie, wiceministrowie i sekretarze stanu,
- posłowie i senatorowie oraz członkowie organów zarządzających partii politycznych,
- sędziowie sądów najwyższych i trybunałów konstytucyjnych,
- członkowie trybunałów obrachunkowych i zarządów banków centralnych,
- ambasadorowie, chargés d'affaires i wyżsi oficerowie sił zbrojnych,
- członkowie organów zarządzających i nadzorczych przedsiębiorstw państwowych,
- osoby kierujące organizacjami międzynarodowymi.
Ustawa obejmuje też dwie powiązane grupy:
- członków rodziny (art. 2 ust. 2 pkt 3) — małżonka lub osobę pozostającą we wspólnym pożyciu, dzieci i ich małżonków lub partnerów oraz rodziców,
- bliskich współpracowników (art. 2 ust. 2 pkt 12) — np. osoby, które są wspólnie z PEP beneficjentami rzeczywistymi firmy albo utrzymują z nią bliskie stosunki gospodarcze.
Status PEP mają także osoby z zagranicy — dotyczy to polityków każdego kraju, nie tylko polskich.
Czy istnieje oficjalna lista PEP?
Nie. Polska — podobnie jak inne kraje UE — nie publikuje listy nazwisk. Rozporządzenie Ministra Finansów z 27 lipca 2021 r. wydane na podstawie art. 46c ustawy AML zawiera jedynie wykaz stanowisk: od Prezydenta RP i Prezesa Rady Ministrów po członków zarządów spółek z udziałem Skarbu Państwa. Komisja Europejska publikuje analogiczny wykaz funkcji w instytucjach UE.
Z wykazu stanowisk dowiesz się, jakie funkcje się liczą — ale nie, kto je pełni dziś ani kto pełnił je rok temu. Do tego potrzebna jest baza danych, która śledzi zmiany na stanowiskach i obejmuje także członków rodzin.
Jak ustalić status PEP
Ustawa (art. 46) pozwala opierać się na oświadczeniu klienta, składanym w formie pisemnej lub dokumentowej. Samo oświadczenie bywa jednak zawodne — klient może nie wiedzieć, że jest PEP (np. jako członek rodziny), albo to przemilczeć. Dlatego GIIF w Komunikacie nr 42 zaleca łączenie kilku źródeł:
- oświadczenie klienta,
- informacje ogólnodostępne,
- komercyjne bazy PEP.
Weryfikacja w WeryfikacjaKlienta.pl obejmuje punkt 3 — i jednocześnie listy sankcyjne. Wynik zapisujesz jako raport PDF obok oświadczenia klienta.
Wzmożone środki bezpieczeństwa finansowego wobec PEP
Jeśli klient lub jego beneficjent rzeczywisty jest PEP, członkiem rodziny PEP lub bliskim współpracownikiem, instytucja obowiązana musi (art. 46):
- uzyskać akceptację kadry kierowniczej wyższego szczebla na nawiązanie lub kontynuowanie stosunków gospodarczych,
- ustalić źródło majątku i źródło środków wykorzystywanych w relacji,
- stosować wzmożone monitorowanie stosunków gospodarczych.
Środki te stosuje się co najmniej przez 12 miesięcy od zakończenia pełnienia funkcji. Więcej o pozostałych obowiązkach przeczytasz w artykule Ustawa AML w pigułce.
Jak działa sprawdzenie PEP
- Wpisz imię i nazwisko oraz — najlepiej — datę urodzenia. Bez niej trudno odróżnić polityka od osoby o tym samym nazwisku.
- Kliknij „Sprawdź”. Porównujemy dane z bazą PEP (z członkami rodzin i bliskimi współpracownikami) oraz z listami sankcyjnymi.
- Pobierz raport PDF. Przy każdym trafieniu widzisz typ funkcji (np. polityk, sędzia, przedstawiciel banku centralnego), kraj i poziom pewności dopasowania.
Najczęstszy przypadek w praktyce — PEP bez sankcji — pokazujemy w przykładowym raporcie.