Instytucje obowiązane AML: kto musi stosować ustawę?

Instytucja obowiązana to podmiot, który musi stosować przepisy ustawy z 1 marca 2018 r. o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy oraz finansowaniu terroryzmu: weryfikować klientów, oceniać ryzyko, przechowywać dokumentację i zawiadamiać GIIF. Katalog instytucji obowiązanych zawiera art. 2 ust. 1 ustawy — i jest znacznie szerszy, niż wiele firm przypuszcza.

Sektor finansowy

To „klasyczni” adresaci przepisów AML:

• banki krajowe, oddziały banków zagranicznych i instytucji kredytowych,
• spółdzielcze kasy oszczędnościowo-kredytowe,
• instytucje płatnicze, instytucje pieniądza elektronicznego i biura usług płatniczych,
• firmy inwestycyjne, banki powiernicze, towarzystwa funduszy inwestycyjnych,
• zakłady ubezpieczeń (w zakresie ubezpieczeń na życie) i pośrednicy ubezpieczeniowi,
• kantory i inne podmioty świadczące usługi wymiany walut,
• dostawcy usług w zakresie walut wirtualnych,
• instytucje pożyczkowe.

Wolne zawody i usługi dla firm

Kto	Przepis	Kiedy
Notariusze	art. 2 ust. 1 pkt 13	przy określonych czynnościach notarialnych
Adwokaci, radcowie prawni, prawnicy zagraniczni, doradcy podatkowi	art. 2 ust. 1 pkt 14	gdy pomagają klientowi m.in. w kupnie lub sprzedaży nieruchomości czy przedsiębiorstwa, zarządzaniu jego środkami, zakładaniu spółek
Doradcy podatkowi (pozostała działalność) i biegli rewidenci	art. 2 ust. 1 pkt 15	w całym zakresie działalności
Dostawcy usług dla spółek i trustów	art. 2 ust. 1 pkt 16	np. zakładanie spółek, udostępnianie adresu siedziby, pełnienie funkcji członka zarządu
Biura rachunkowe	art. 2 ust. 1 pkt 17	usługowe prowadzenie ksiąg rachunkowych — zob. AML dla biur rachunkowych
Pośrednicy w obrocie nieruchomościami	art. 2 ust. 1 pkt 18	z wyłączeniem pośrednictwa w najmie, gdy czynsz jest niższy niż równowartość 10 000 euro miesięcznie — zob. AML dla pośrednika nieruchomości

Handel i inne działalności

• Przedsiębiorcy przyjmujący lub dokonujący płatności gotówką za towary o wartości równej lub wyższej niż 10 000 euro — także gdy płatność jest podzielona na kilka powiązanych operacji (art. 2 ust. 1 pkt 23). Dotyczy np. salonów samochodowych, jubilerów czy handlarzy maszynami, jeśli przyjmują taką gotówkę.
• Podmioty prowadzące działalność w zakresie gier hazardowych.
• Operatorzy pocztowi w określonym zakresie.
• Fundacje i stowarzyszenia w określonych przypadkach (m.in. przy przyjmowaniu wysokich płatności gotówkowych).
• Podmioty udostępniające skrytki sejfowe.
• Podmioty handlujące dziełami sztuki lub pośredniczące w takim handlu przy transakcjach o wysokiej wartości.

Katalog w art. 2 ust. 1 jest zamknięty, ale szczegółowy — przy każdej kategorii obowiązują warunki i wyłączenia. W razie wątpliwości sprawdź aktualny tekst ustawy w ISAP.

Jak sprawdzić, czy Twoja firma jest instytucją obowiązaną?

1. Sprawdź rodzaj działalności — czy mieści się w którejś z kategorii z art. 2 ust. 1.
2. Sprawdź progi i wyłączenia — np. najem poniżej 10 000 euro miesięcznie u pośredników albo płatności gotówką poniżej 10 000 euro u przedsiębiorców.
3. Sprawdź charakter czynności — adwokaci i radcowie są instytucjami obowiązanymi tylko przy określonych czynnościach.

Jeśli choć jedna odpowiedź jest twierdząca, obowiązują Cię wszystkie obowiązki z ustawy — od oceny ryzyka, przez środki bezpieczeństwa finansowego, po zawiadomienia do GIIF.

Ważne: sankcje dotyczą wszystkich

Nawet jeśli Twoja firma nie jest instytucją obowiązaną, zakaz udostępniania środków osobom z list sankcyjnych — w tym z listy MSWiA — dotyczy jej tak samo. Sprawdzenie klienta lub kontrahenta na listach sankcyjnych to więc dobra praktyka dla każdego przedsiębiorcy.

Co zmieni się od 2027 roku?

Od 10 lipca 2027 r. zacznie obowiązywać unijne rozporządzenie AMLR, które rozszerzy katalog podmiotów obowiązanych, m.in. o handlarzy niektórymi dobrami luksusowymi i — od 2029 r. — kluby i agentów piłkarskich. Więcej w artykule AMLR 2027 i AMLA.

Źródła: ustawa z 1 marca 2018 r. (ISAP).

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej.